U bent verdachte in een strafzaak en het Openbaar Ministerie legt bewijs op tafel. Dat bewijs lijkt overtuigend, maar klopt het wel dat dit bewijs gebruikt mag worden? Niet al het bewijsmateriaal dat de politie verzamelt, is automatisch toegestaan voor de rechter. Soms zijn er fouten gemaakt bij het vergaren van dat bewijs. In dat geval spreekt men van onrechtmatig verkregen bewijs. Dit begrip heeft directe gevolgen voor uw zaak en verdient daarom een heldere uitleg.
Wat houdt onrechtmatig verkregen bewijs precies in?
Onrechtmatig verkregen bewijs is bewijsmateriaal dat is verzameld op een manier die de wet niet toestaat. De politie en het Openbaar Ministerie hebben bij hun opsporingswerk veel bevoegdheden, maar die bevoegdheden zijn aan regels gebonden. Overschrijden zij die grenzen, dan is het bewijs dat zij daarmee hebben verzameld mogelijk onrechtmatig. Wanneer u als verdachte wordt geconfronteerd met dergelijk bewijs, is het raadzaam om met een strafrechtadvocaat bij een dagvaarding uw positie te laten beoordelen.
Het gaat in de kern om de bescherming van uw fundamentele rechten als verdachte. Denk aan het recht op privacy, het recht op een eerlijk proces en het recht om niet mee te werken aan uw eigen veroordeling. Als die rechten zijn geschonden om bewijs te verzamelen, raakt dat de rechtmatigheid van dat bewijs direct.
Een voorbeeld: de politie doorzoekt uw woning zonder de vereiste machtiging van de rechter-commissaris. Alles wat daarbij wordt gevonden, is mogelijk onrechtmatig verkregen. Hetzelfde geldt voor een telefoontap die zonder wettelijke grondslag is uitgevoerd.
Hoe ontstaat onrechtmatig verkregen bewijs?
Er zijn verschillende manieren waarop bewijs op een onrechtmatige manier wordt verkregen. In de praktijk gaat het vaak om schendingen van procedurele regels of van grondrechten.
Een veelvoorkomende situatie is een doorzoeking zonder geldige machtiging. De politie heeft voor een huiszoeking in de meeste gevallen toestemming nodig van de rechter-commissaris. Ontbreekt die toestemming, dan is de doorzoeking in strijd met de wet.
Een andere situatie is het afnemen van een verhoor zonder dat de verdachte is gewezen op zijn zwijgrecht of zijn recht op een advocaat. Dit is een schending van het recht op rechtsbijstand, ook wel het Salduz-recht genoemd.
Ook kan er sprake zijn van uitlokking. Als een opsporingsambtenaar iemand actief aanmoedigt om een strafbaar feit te plegen om hem vervolgens te arresteren, is het bewijs dat daarmee wordt vergaard mogelijk onrechtmatig. De rechter kijkt in al deze gevallen nauwkeurig naar hoe het bewijs is verkregen.
Wat zijn de gevolgen voor uw strafzaak?
Onrechtmatig verkregen bewijs leidt niet automatisch tot vrijspraak of het stopzetten van de vervolging. De rechter beoordeelt per geval wat de juiste sanctie is op het geconstateerde vormverzuim. Dit is geregeld in artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering.
Er zijn drie mogelijke gevolgen:
- De rechter besluit dat het bewijs buiten beschouwing wordt gelaten, ook wel bewijsuitsluiting genoemd.
- De rechter past strafvermindering toe als compensatie voor de schending.
- De rechter verklaart het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk, wat alleen bij zeer ernstige schendingen wordt toegepast.
Welk gevolg de rechter verbindt aan een onrechtmatigheid, hangt af van meerdere factoren. Hoe ernstig is de schending? Had het bewijs ook op een rechtmatige manier verkregen kunnen worden? En welke gevolgen heeft de schending gehad voor de eerlijkheid van het proces?
Wanneer wordt bewijs daadwerkelijk uitgesloten?
Bewijsuitsluiting is niet vanzelfsprekend. De Hoge Raad heeft in de loop der jaren duidelijke criteria ontwikkeld voor wanneer bewijs daadwerkelijk buiten beschouwing moet worden gelaten. De rechter toetst of het uitsluiten van het bewijs noodzakelijk is om toekomstige schendingen te voorkomen of om te compenseren voor de nadelen die de verdachte heeft geleden.
Een belangrijk criterium is of de politie bewust of structureel de regels heeft overtreden. Bij een incident dat eenmalig en per ongeluk is, zal de rechter minder snel overgaan tot bewijsuitsluiting dan bij een doelbewuste schending van de rechten van de verdachte. Ook speelt mee of het bewijs materieel van invloed is op de veroordeling. Is het uitgesloten bewijs het enige belastende bewijs in de zaak, dan heeft uitsluiting vanzelfsprekend meer gewicht.
Stel dat de politie tijdens een verkeerscontrole zonder geldige reden de auto doorzoekt en daarbij drugs aantreft. Als er geen andere aanleiding was voor die doorzoeking, is er mogelijk sprake van een onrechtmatige inbreuk op uw privacy. De gevonden drugs kunnen dan worden uitgesloten als bewijs. Dit soort situaties vragen om een nauwkeurige analyse van het strafdossier.
Hoe pakt een strafrechtadvocaat dit aan?
Het herkennen en aankaarten van onrechtmatig verkregen bewijs is specialistisch werk. Het vraagt om een grondige kennis van het strafprocesrecht en van de jurisprudentie van de Hoge Raad. Een ervaren strafrechtadvocaat bestudeert het volledige strafdossier en beoordeelt of er bij de opsporing fouten zijn gemaakt.
Bij Uw strafrechtadvocaat wordt uw dossier van begin tot eind kritisch doorgelicht. Zijn er aanwijzingen dat de politie buiten haar bevoegdheden is getreden, dan wordt dit verweer tijdig en op de juiste manier voor de rechter gebracht. Wacht hier niet mee, want een verweer rondom onrechtmatig bewijs moet in de meeste gevallen op de juiste momenten in de procedure worden ingediend.
Als u een dagvaarding heeft ontvangen, is het verstandig om zo snel mogelijk contact op te nemen. Hoe eerder een strafrechtadvocaat uw zaak in handen krijgt, hoe meer ruimte er is om het dossier grondig te analyseren en een sterk verweer voor te bereiden.
Wat kunt u zelf doen als verdachte?
U kunt zelf bijdragen aan een stevige verdediging. Verklaar niet meer dan noodzakelijk bij de politie en maak gebruik van uw zwijgrecht als u twijfelt. Elke verklaring die u bij de politie aflegt, is een wettig bewijsmiddel dat tegen u gebruikt mag worden.
Noteer daarnaast zo nauwkeurig mogelijk hoe de aanhouding of doorzoeking is verlopen. Had de politie een schriftelijk bevel bij zich? Zijn er dingen gezegd die u als druk of dwang ervaarde? Zijn er situaties geweest waarbij u geen gelegenheid kreeg om een advocaat te raadplegen? Al deze details kunnen relevant zijn voor uw verdediging.
Geef deze informatie zo snel mogelijk door aan uw strafrechtadvocaat. Uw raadsman bepaalt vervolgens of er daadwerkelijk sprake is van een onrechtmatigheid en hoe dit het beste kan worden aangepakt in uw zaak.
Veelgestelde vragen over onrechtmatig verkregen bewijs
Leidt onrechtmatig verkregen bewijs altijd tot vrijspraak?
Nee, dat is een veelgehoord misverstand. De rechter beslist per geval wat er met het onrechtmatig verkregen bewijs gebeurt. Dit kan bewijsuitsluiting zijn, strafvermindering of, in uitzonderlijke gevallen, niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie. Vrijspraak volgt alleen als er na uitsluiting van het onrechtmatige bewijs onvoldoende bewijs overblijft voor een veroordeling.
Kan ik zelf aantonen dat bewijs onrechtmatig is verkregen?
Als verdachte kunt u signalen aanleveren, zoals de omstandigheden van uw aanhouding of doorzoeking. Maar het juridische verweer moet door een strafrechtadvocaat worden opgebouwd en onderbouwd. Dit vereist kennis van het strafprocesrecht en van de relevante rechtspraak. Uw advocaat beoordeelt of er daadwerkelijk sprake is van een onrechtmatigheid en hoe dit in uw voordeel kan worden gebruikt.
Hoe snel moet ik een advocaat inschakelen als ik denk dat bewijs onrechtmatig is verkregen?
Zo snel mogelijk. Verweren rondom onrechtmatig verkregen bewijs moeten op de juiste momenten in de procedure worden aangevoerd. Wie te laat is, loopt het risico dat dit verweer niet meer wordt meegenomen door de rechter. Bij Uw strafrechtadvocaat wordt gestreefd naar contact op dezelfde werkdag, uiterlijk binnen 48 uur.
Uw verdediging begint met de juiste analyse
Onrechtmatig verkregen bewijs is geen klein detail. Het raakt aan de kern van een eerlijk strafproces. Als de spelregels niet zijn nageleefd bij het verzamelen van bewijs, heeft u recht op een verweer dat dat aan het licht brengt.
Bij Uw strafrechtadvocaat staat uw zaak centraal, ongeacht waar u zich in Nederland bevindt. Het eerste gesprek is altijd vrijblijvend en gratis. Kosten worden vooraf besproken, zonder verrassingen achteraf. Neem contact op en bespreek uw situatie direct met een strafrechtadvocaat die weet wat er op het spel staat.