Wat is het verschil tussen een getuige en een verdachte?
Als getuige wordt u gehoord omdat u mogelijk informatie heeft over een strafbaar feit. U bent op dat moment niet als verdachte aangemerkt. Wanneer u wordt gevraagd een verklaring af te leggen, kan het verstandig zijn om u goed voor te bereiden en eventueel een advocaat bij een politieverhoor te raadplegen.
De positie van een getuige verschilt duidelijk van die van een verdachte. Als verdachte heeft u het zwijgrecht. U hoeft geen antwoord te geven op vragen over uw mogelijke betrokkenheid bij een strafbaar feit.
Wordt u door de politie gevraagd om als getuige een verklaring af te leggen, dan bent u in beginsel niet verplicht om daaraan mee te werken. U mag dus weigeren om naar het politiebureau te komen of om een verklaring af te leggen.
Dat verandert als u formeel wordt opgeroepen als getuige door bijvoorbeeld de rechter-commissaris of de strafrechter. In dat geval bent u in beginsel verplicht om te verschijnen en vragen naar waarheid te beantwoorden, tenzij u een beroep kunt doen op een wettelijk verschoningsrecht.
Heeft u als getuige een verschoningsrecht?
In bepaalde situaties mag een getuige weigeren om een verklaring af te leggen of bepaalde vragen te beantwoorden. Dit wordt het verschoningsrecht genoemd.
Zo kunnen bepaalde familieleden van een verdachte zich onder voorwaarden verschonen. Ook bepaalde beroepsbeoefenaren met een geheimhoudingsplicht, zoals advocaten en artsen, kunnen een beroep doen op een professioneel verschoningsrecht voor informatie die onder hun beroepsgeheim valt.
Daarnaast kan een getuige zich onder omstandigheden verschonen van het beantwoorden van een vraag als het antwoord hemzelf of bepaalde naaste familieleden aan het gevaar van strafrechtelijke vervolging zou blootstellen.
Of een verschoningsrecht van toepassing is, hangt af van uw precieze relatie tot de verdachte, uw beroep en de inhoud van de vragen. Laat dit bij twijfel vooraf juridisch beoordelen.
Wanneer kunt u als getuige uzelf belasten?
Een getuigenverhoor kan een risico opleveren als tijdens het gesprek blijkt dat u zelf betrokken kunt zijn bij het onderzochte strafbare feit. De politie kan bijvoorbeeld vragen stellen over uw eigen handelingen, uw aanwezigheid op een bepaalde locatie of uw contacten met andere betrokkenen.
Wordt u vrijwillig door de politie als getuige gehoord, dan bent u niet verplicht om mee te werken aan het verhoor. U kunt dus ook stoppen met verklaren als u merkt dat de vragen uw eigen positie raken.
Bij een formeel getuigenverhoor voor een rechter kunnen andere regels gelden. U bent dan in beginsel verplicht vragen te beantwoorden, maar kunt onder voorwaarden een beroep doen op het verschoningsrecht als een antwoord uzelf aan het gevaar van strafrechtelijke vervolging zou blootstellen.
Denkt u dat u mogelijk zelf als verdachte kunt worden aangemerkt, dan is het verstandig om vooraf een strafrechtadvocaat te raadplegen.
Van getuige naar verdachte: hoe herkent u die verschuiving?
Uw positie kan tijdens een politieonderzoek veranderen. U wordt bijvoorbeeld eerst als getuige gehoord, maar uit uw verklaring of ander onderzoek kunnen aanwijzingen ontstaan dat u zelf betrokken bent bij een strafbaar feit.
Zodra er ten aanzien van u een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit bestaat en u daarover als verdachte wordt verhoord, gelden de rechten van een verdachte. De politie moet u dan onder meer wijzen op uw zwijgrecht. Ook heeft u recht op rechtsbijstand volgens de regels die voor verdachten gelden.
Meer achtergrondinformatie hierover vindt u in ons artikel over wanneer u officieel verdachte wordt.
Merkt u tijdens een getuigenverhoor dat de vragen steeds meer over uw eigen mogelijke betrokkenheid gaan, vraag dan duidelijk in welke hoedanigheid u wordt gehoord. Bij twijfel kunt u aangeven dat u eerst juridisch advies wilt voordat u verder verklaart.
Mag u een advocaat inschakelen als getuige?
Ook als getuige mag u juridisch advies inwinnen. Het wettelijke recht op verhoorbijstand dat voor verdachten geldt, geldt niet op dezelfde manier voor een getuige bij een politieverhoor.
Een strafrechtadvocaat kan u vooraf wel adviseren over uw positie, de vrijwilligheid van het politieverhoor, een eventueel verschoningsrecht en het risico dat vragen uw eigen betrokkenheid raken.
Wilt u dat een advocaat of andere persoon bij het gesprek aanwezig is, bespreek dat dan vooraf met de politie. Bij een getuigenverhoor bestaat niet automatisch hetzelfde recht op aanwezigheid van een advocaat als bij een verdachtenverhoor.
Wat zijn uw rechten tijdens en na het verhoor?
Als u vrijwillig als getuige door de politie wordt gehoord, kunt u aangeven dat u een vraag niet begrijpt of dat u geen antwoord wilt geven. U kunt ook vragen om een pauze of besluiten dat u het gesprek niet wilt voortzetten.
De politie legt uw verklaring doorgaans vast in een proces-verbaal. Aan het einde van het gesprek krijgt u de gelegenheid om te controleren wat er is vastgelegd. Lees de verklaring zorgvuldig door voordat u deze ondertekent.
Staat er iets in dat volgens u niet klopt of anders is geformuleerd dan u heeft bedoeld, meld dit dan voordat u tekent. Vraag om een correctie of aanvulling zodat de verklaring zo nauwkeurig mogelijk weergeeft wat u heeft gezegd.
Wat als u wordt opgeroepen maar niet wilt verklaren?
Het antwoord hangt af van wie u heeft opgeroepen. Vraagt alleen de politie u om vrijwillig als getuige een verklaring af te leggen, dan bent u in beginsel niet verplicht om te verschijnen of te verklaren.
Wordt u formeel opgeroepen om als getuige te verschijnen bij de rechter-commissaris of de strafrechter, dan bent u in beginsel wel verplicht om te komen. Verschijnt u zonder geldige reden niet, dan kunnen maatregelen worden genomen om u alsnog te laten verschijnen.
Ook bij zo’n formeel getuigenverhoor bestaan wettelijke uitzonderingen. Heeft u een verschoningsrecht of vreest u dat uw antwoorden uzelf strafrechtelijk kunnen belasten, laat dan vooraf beoordelen welke rechten u kunt inroepen.
Bij Uw Strafrechtadvocaat kunt u bespreken wat voor oproep u heeft ontvangen en welke positie u heeft. Onze advocaten behandelen strafzaken door het hele land, van Groningen tot Maastricht. Kosten worden vooraf besproken.
Veelgestelde vragen over politieverhoor getuige
Ben ik als getuige verplicht om te verschijnen bij een politieverhoor?
Nee. Als de politie u vraagt om vrijwillig als getuige een verklaring af te leggen, bent u in beginsel niet verplicht om naar het politiebureau te komen of mee te werken. Wordt u formeel opgeroepen door bijvoorbeeld de rechter-commissaris of strafrechter, dan kunt u wel verplicht zijn om te verschijnen en te verklaren. Controleer daarom altijd van wie de oproep afkomstig is.
Kan mijn verklaring als getuige later tegen mij worden gebruikt?
Een verklaring die u als getuige aflegt kan onderdeel worden van het strafdossier. Als later blijkt dat u zelf mogelijk betrokken bent bij een strafbaar feit, kan uw eerdere verklaring relevant worden voor het onderzoek. Worden tijdens het verhoor vragen gesteld die uw eigen strafrechtelijke positie raken, wees dan voorzichtig en vraag zo nodig eerst juridisch advies voordat u verder verklaart.
Mag ik een advocaat inschakelen ook al ben ik geen verdachte?
Ja. Ook als getuige kunt u een advocaat om advies vragen. Het wettelijke recht van een verdachte om tijdens het politieverhoor door een advocaat te worden bijgestaan geldt niet op dezelfde manier voor een getuige. Een advocaat kan u vooraf wel adviseren over de vrijwilligheid van het verhoor, een eventueel verschoningsrecht en het risico dat uw eigen positie tijdens het onderzoek verandert.