Wanneer is sprake van noodweerexces?

U staat voor de rechter na een incident waarbij u uzelf of een ander hebt verdedigd. U bent ervan overtuigd dat u niet anders kon handelen. Toch gaat de aanklacht over te ver gegaan geweld. Dit is een situatie die veel mensen overkomt. De vraag is dan: valt wat u deed onder noodweerexces? En wat betekent dat voor uw strafzaak?

In het kort

✓Noodweerexces is verdediging die verder gaat dan nodig, door een hevige gemoedsbeweging.
✓De overschrijding moet het directe gevolg zijn van de aanranding zelf.
✓Het beroep moet door de verdachte worden aangedragen: u moet het aannemelijk maken.
✓Slaagt het beroep, dan volgt ontslag van alle rechtsvervolging.
✓Wacht niet af: hoe eerder u juridische hulp inschakelt, hoe beter uw verweer.

Wat is noodweerexces precies?

Noodweerexces is een bijzondere situatie in het strafrecht. Het gaat over gevallen waarbij iemand zichzelf of een ander verdedigt, maar daarbij verder gaat dan strikt noodzakelijk was. De verdediging was dus niet volledig proportioneel, maar er was wel degelijk een aanval of directe dreiging. Wie zich hiermee geconfronteerd ziet en een dagvaarding van de rechtbank heeft ontvangen, doet er verstandig aan om direct juridisch advies in te winnen.

Het verschil met gewone noodweer is cruciaal. Bij noodweer was de verdediging precies in verhouding met de aanval. Bij noodweerexces was dat niet zo, maar de overschrijding is het gevolg van een hevige gemoedsbeweging. Denk aan extreme paniek, schrik of angst op het moment van het incident.

De juridische basis in het Wetboek van Strafrecht

Noodweerexces is geregeld in artikel 41 lid 2 van het Wetboek van Strafrecht. De wet stelt dat niet strafbaar is degene die een grens overschrijdt, maar alleen als die overschrijding het directe gevolg is van een hevige gemoedsbeweging. Die gemoedsbeweging moet zijn veroorzaakt door de aanranding zelf.

Dit betekent dat niet elke overdreven reactie automatisch onder noodweerexces valt. Er moet een direct verband zijn tussen de aanval en uw heftige emotionele toestand. De rechter beoordeelt of dat verband aannemelijk is. Een strafrechtadvocaat kan u helpen om dit verband goed te onderbouwen.

Aan welke voorwaarden moet noodweerexces voldoen?

Er zijn meerdere voorwaarden waaraan moet worden voldaan. Als aan één van deze voorwaarden niet is voldaan, kan een beroep op noodweerexces mislukken.

Ten eerste moet er sprake zijn geweest van een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding. De aanval moest direct en onrechtmatig zijn. U mocht niet zelf de aanval hebben uitgelokt.

Ten tweede moet u die aanranding hebben afgeweerd. U was dus bezig met verdedigen, niet met aanvallen of vergelding achteraf.

Ten derde was uw reactie buitenproportioneel, maar uitsluitend door een hevige gemoedsbeweging. Dat gevoel van paniek, angst of schrik moet direct zijn opgeroepen door de aanranding zelf.

i

Aanval met een mes

Een praktijkvoorbeeld: stel dat iemand u plotseling aanvalt met een mes. U raakt in paniek, grijpt het eerste het beste voorwerp en slaat de aanvaller hard neer. U hebt daarmee meer letsel veroorzaakt dan misschien nodig was. Als u aannemelijk kunt maken dat u in extreme angst handelde, is noodweerexces een serieuze verdediging.

Het verschil tussen noodweer, noodweerexces en putatief noodweer

Het is belangrijk om deze drie begrippen uit elkaar te houden. Bij noodweer was de verdediging volledig gerechtvaardigd en proportioneel. De verdachte handelde precies zoals nodig was. Het gevolg is volledige straffeloosheid.

Bij noodweerexces ging de verdachte verder dan nodig. Maar door de hevige gemoedsbeweging wordt die overschrijding niet bestraft. Ook hier is het gevolg straffeloosheid, mits aan alle voorwaarden is voldaan.

!

Dacht u ten onrechte aangevallen te worden?

Bij putatief noodweer dacht de verdachte ten onrechte dat er sprake was van een aanval. De aanranding bestond niet of was al voorbij. Dit valt buiten noodweerexces, maar kan onder omstandigheden leiden tot een beroep op verontschuldigbare dwaling (afwezigheid van alle schuld). De beoordeling hiervan is complex en vraagt om gespecialiseerde juridische bijstand.

Hoe beoordeelt de rechter een beroep op noodweerexces?

De rechter kijkt naar alle omstandigheden van het geval. Daarbij speelt de tijdlijn van het incident een grote rol. Was de aanval nog gaande? Hoe hevig was de dreiging? En is de reactie van de verdachte begrijpelijk vanuit een psychologisch oogpunt?

De rechter betrekt ook getuigenverklaringen en eventueel camerabeelden bij het oordeel. Soms wordt een psycholoog of psychiater ingeschakeld om te beoordelen of de hevige gemoedsbeweging aannemelijk is.

Het beroep op noodweerexces moet door de verdachte worden aangedragen. De bewijslast ligt dus niet volledig bij het Openbaar Ministerie op dit punt. Het is aan de verdachte en zijn raadsman om voldoende aanknopingspunten te bieden voor dit verweer.

Uw strafrechtadvocaat speelt hier een essentiële rol. Een goed opgebouwd verweer, ondersteund door de juiste bewijsmiddelen, kan het verschil maken tussen een veroordeling en een vrijspraak.

“

Een goed opgebouwd verweer, ondersteund door de juiste bewijsmiddelen, kan het verschil maken tussen een veroordeling en een vrijspraak.

Wat zijn de gevolgen als het beroep slaagt of faalt?

!

Ontslag van rechtsvervolging is geen vrijspraak

Als het beroep op noodweerexces slaagt, wordt de verdachte niet bestraft. Er volgt een ontslag van alle rechtsvervolging. Dat is een andere uitkomst dan vrijspraak. Bij vrijspraak is er geen bewijs voor het tenlastegelegde feit. Bij ontslag van rechtsvervolging staat vast dat de verdachte het feit heeft begaan, maar is hij of zij niet strafbaar.

Als het beroep mislukt, kan de rechter alsnog een straf opleggen. De hoogte van de straf hangt dan af van de ernst van het gepleegde feit en de omstandigheden van de zaak. In sommige gevallen kan een mislukt beroep de strafmaat beïnvloeden, omdat de rechter de emotionele toestand van de verdachte als strafverminderende omstandigheid kan meewegen.

Wat kunt u nu het beste doen?

Als u in een situatie zit waarbij noodweerexces mogelijk een rol speelt, wacht dan niet af. Hoe eerder u juridische hulp inschakelt, hoe beter uw verweer kan worden voorbereid.

Neem vrijblijvend contact met ons op. Tijdens dat gesprek bespreekt u de feiten, de omstandigheden van het incident en welke verdedigingsstrategie het meest kansrijk is. Kosten worden altijd vooraf duidelijk besproken, zodat er achteraf geen verrassingen zijn. Ook als gefinancierde rechtsbijstand van toepassing is, wordt dit tijdig bekeken en geregeld.

Het kantoor is gevestigd in Eindhoven, maar werkt landelijk. Van Groningen tot Maastricht staat Uw strafrechtadvocaat u bij. Neem vrijblijvend contact met ons op, want in strafzaken telt iedere dag. Wij streven ernaar u nog dezelfde werkdag terug te bellen.

Vragen over noodweerexces? Neem contact op

Staat u voor de rechter na een incident waarbij u zich verdedigde? Bespreek vrijblijvend uw situatie en de mogelijke verdedigingsstrategie.

Neem contact op →

Veelgestelde vragen over noodweerexces

Wat is het verschil tussen noodweer en noodweerexces?+

Bij noodweer was de verdediging volledig proportioneel aan de aanval. De verdachte handelde precies zoals nodig en is volledig straffeloos. Bij noodweerexces ging de verdediging verder dan nodig, maar uitsluitend door een hevige gemoedsbeweging veroorzaakt door de aanranding. Ook dan kan straffeloosheid volgen, mits aan alle juridische voorwaarden is voldaan.

Moet ik bewijzen dat ik in paniek was?+

U hoeft dat niet met zekerheid te bewijzen, maar u moet het aannemelijk maken. De rechter weegt alle omstandigheden mee: de aard van de aanval, uw verklaring, getuigen en soms een psychologisch rapport. Uw strafrechtadvocaat helpt u om dit verweer zo sterk mogelijk neer te zetten, zodat de rechter de hevige gemoedsbeweging als geloofwaardig kan beoordelen.

Wat als de aanval al voorbij was toen ik reageerde?+

Dan valt uw reactie waarschijnlijk niet onder noodweerexces. De wet vereist dat er sprake was van een ogenblikkelijke aanranding. Reageerde u nadat de aanval al was gestopt, dan spreekt men eerder van wraak of vergelding. In dat geval is een ander verweer nodig. Uw raadsman bekijkt welke juridische mogelijkheden er nog zijn in uw specifieke situatie.