U staat verdacht van een strafbaar feit, maar u had het nooit zo bedoeld. Toch stelt het Openbaar Ministerie dat u opzettelijk heeft gehandeld. Dit is een situatie die regelmatig voorkomt in strafzaken, en die veel verwarring oplevert. Hoe kan een rechter oordelen dat u iets met opzet heeft gedaan, als u dat zelf niet zo heeft ervaren? Het antwoord ligt in een juridisch begrip dat een cruciale rol speelt in veel strafprocedures: voorwaardelijk opzet.
In het kort
01Wat opzet betekent in het strafrecht
In het strafrecht draait opzet om de vraag of u willens en wetens heeft gehandeld. De wet kent verschillende vormen van opzet, van vol opzet tot de lichtste variant: voorwaardelijk opzet. Bij vol opzet wist u exact wat u deed en wilde u dat ook. Bij voorwaardelijk opzet ligt het genuanceerder. U hoeft het gevolg niet gewild te hebben, maar u heeft het risico bewust aanvaard. Als u een dagvaarding voor de strafrechter ontvangt waarbij opzet ten laste is gelegd, is het belangrijk om te begrijpen welke vorm van opzet wordt bedoeld.
Rechters en officieren van justitie gebruiken dit begrip om situaties te beoordelen waarbij iemand risicovol handelde zonder zeker te weten wat de uitkomst zou zijn. Het onderscheid tussen opzet en schuld is in de praktijk bepalend voor de straf die wordt opgelegd. Een veroordeling op basis van opzet leidt in de meeste gevallen tot een hogere straf dan een veroordeling op basis van schuld.
02De definitie van voorwaardelijk opzet
Voorwaardelijk opzet bestaat uit twee elementen die allebei aanwezig moeten zijn. Ten eerste moet u de aanmerkelijke kans op een bepaald gevolg hebben gekend. Ten tweede moet u die kans bewust hebben aanvaard, ook wel aangeduid als het op de koop toe nemen van dat gevolg.
Het gaat dus niet om wat u heeft gewild, maar om wat u heeft geweten en hoe u daarmee bent omgegaan. De Hoge Raad heeft dit begrip in meerdere arresten verder uitgewerkt. Een aanmerkelijke kans is geen vage kans, maar een kans die naar algemene ervaringsregels aanzienlijk genoeg is om serieus rekening mee te houden.
“
Het gaat dus niet om wat u heeft gewild, maar om wat u heeft geweten en hoe u daarmee bent omgegaan.
Hoge snelheid in de binnenstad
Stel dat iemand met hoge snelheid door een drukke binnenstad rijdt en daarbij een voetganger aanrijdt die overlijdt. Als de bestuurder wist dat zijn rijgedrag een aanzienlijk risico op een dodelijk ongeval opleverde, maar toch doorging, kan de rechter oordelen dat hij die kans op de koop toe heeft genomen. Dat is voorwaardelijk opzet op de dood.
03Hoe het verschilt van bewuste schuld
Voorwaardelijk opzet en bewuste schuld liggen dicht bij elkaar, en dat maakt de beoordeling complex. Bij bewuste schuld is er ook sprake van een bewust genomen risico, maar de verdachte dacht dat het wel goed zou komen. Bij voorwaardelijk opzet heeft de verdachte dat gevolg bewust aanvaard, ook al hoopte hij misschien dat het anders zou lopen.
Dit onderscheid lijkt subtiel, maar heeft grote gevolgen. Bij een geweldsmisdrijf waarbij sprake is van bewuste schuld, kan iemand worden vervolgd wegens het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel door schuld. Bij voorwaardelijk opzet op de dood kan doodslag ten laste worden gelegd. De maximumstraf verschilt daarbij aanzienlijk.
In de praktijk kijkt de rechter naar objectieve omstandigheden. Hoe groot was het risico? Hoe handelde een gemiddeld persoon in dezelfde situatie? En hoe heeft u zelf gehandeld? Uw eigen verklaring, maar ook getuigenverklaringen en technisch bewijs, spelen daarin een rol.
04Voorwaardelijk opzet in veelvoorkomende strafzaken
Dit begrip duikt op in uiteenlopende typen strafzaken. Bij geweldsdelicten, zoals mishandeling of zware mishandeling, stelt het OM soms dat de verdachte door zijn handelen de aanmerkelijke kans op letsel bewust heeft aanvaard. Iemand die een ander herhaaldelijk slaat, aanvaardt de kans op pijn of verwonding, ook al had hij het slachtoffer niet zwaar willen verwonden.
Bij verkeersdelicten speelt voorwaardelijk opzet eveneens een rol. Rijden onder invloed met een extreem hoge snelheid kan leiden tot de conclusie dat de bestuurder de kans op een ernstig ongeluk bewust heeft aanvaard. Dat kan de kwalificatie van het delict verzwaren van dood door schuld naar doodslag.
Ook bij vermogensdelicten en drugs kan het begrip een rol spelen. Wist u dat er drugs in het voertuig lagen dat u bestuurde? Als de omstandigheden duiden op bewuste aanvaarding van die wetenschap, kan het OM stellen dat u voorwaardelijk opzet had op het bezit of het vervoer van verdovende middelen.
05Wat dit voor uw zaak betekent
Als het OM voorwaardelijk opzet ten laste legt, heeft dat directe gevolgen voor de strafmaat en de aard van het verwijt. Het is dan aan de verdediging om dit te weerleggen, of om aannemelijk te maken dat er geen sprake was van bewuste aanvaarding van het risico.
Dat is niet eenvoudig. Het gaat immers om een innerlijke gesteldheid die moeilijk te bewijzen en te weerleggen is. Een strafrechtadvocaat kan onderzoeken of de bewijsvoering van het OM klopt, of de kans werkelijk als aanmerkelijk gekwalificeerd mag worden, en of uw verklaring consistent is met de feiten.
Schakel snel een advocaat in
Wanneer u een dagvaarding voor de rechtbank heeft ontvangen waarbij voorwaardelijk opzet ten laste is gelegd, is het belangrijk om zo snel mogelijk juridische bijstand in te schakelen. De manier waarop het opzet is omschreven in de tenlastelegging bepaalt de koers van uw verdediging.
Bij Uw strafrechtadvocaat analyseren wij de tenlastelegging nauwkeurig. Wij beoordelen of het OM de aanmerkelijke kans juridisch gezien correct heeft onderbouwd en of uw handelen werkelijk als bewuste aanvaarding kan worden uitgelegd. Dat is maatwerk, want elke zaak staat op zichzelf.
06Hoe een strafrechtadvocaat uw positie versterkt
Een sterke verdediging bij voorwaardelijk opzet begint met een grondige analyse van het dossier. Welk bewijs heeft het OM? Welke getuigen zijn gehoord? Welke feiten worden aangehaald om uw innerlijke gesteldheid te onderbouwen? Op basis van die analyse bepalen wij de verdedigingsstrategie.
Soms is het zinvol om te beargumenteren dat de kans op het gevolg objectief gezien niet aanmerkelijk genoeg was. In andere gevallen is het effectiever om aan te tonen dat u het gevolg juist niet heeft aanvaard, maar er vanuit mocht gaan dat het goed zou komen. Welke lijn het meest kansrijk is, hangt af van de specifieke feiten en de wijze waarop de officier van justitie het opzet heeft geformuleerd.
Uw strafrechtadvocaat werkt landelijk, van Groningen tot Maastricht, en staat u bij in alle fasen van de procedure: van het eerste verhoor tot aan een mogelijke zitting in hoger beroep. Neem vrijblijvend contact met ons op. Kosten worden altijd vooraf besproken, en gefinancierde rechtsbijstand via Pro Deo behoort tot de mogelijkheden als u daarvoor in aanmerking komt.
Voorwaardelijk opzet is een juridisch complex begrip waarvan de uitkomst grote gevolgen heeft voor uw leven. Laat u daarin niet alleen. Neem vrijblijvend contact op met Uw strafrechtadvocaat voor een helder en direct advies over uw situatie. Belt u ons, dan streven wij ernaar u nog dezelfde werkdag terug te bellen.