Wat is uitlokking in het strafrecht?

Uitlokking staat omschreven in artikel 47 van het Wetboek van Strafrecht. De wet bepaalt dat iemand die een ander opzettelijk uitlokt een strafbaar feit te plegen, als dader wordt gestraft. U hoeft dus niet zelf de daad te hebben verricht. Het is voldoende dat u bewust iemand anders heeft aangezet tot het plegen van dat feit.

De wet noemt specifieke middelen waarmee uitlokking kan plaatsvinden. Denk aan het geven van een gift of belofte, het uitoefenen van misbruik van gezag, het gebruiken van geweld, of het verschaffen van gelegenheid of inlichtingen. De methode is daarmee wettelijk afgebakend. U kunt niet worden veroordeeld voor uitlokking als de gebruikte methode niet in de wet staat.

Een voorbeeld: u belooft iemand een geldbedrag als hij een auto vernielt. Die persoon doet het vervolgens ook daadwerkelijk. In dat geval bent u de uitlokker en kunt u worden gestraft als ware u zelf de dader.

Het verschil met deelneming en medeplichtigheid

Uitlokking is een vorm van deelneming aan een strafbaar feit. Deelneming is een overkoepelend begrip dat meerdere vormen kent: daderschap, medeplegen, doen plegen, uitlokken en medeplichtigheid. Het is belangrijk deze vormen goed te onderscheiden, want de gevolgen kunnen sterk verschillen.

Bij medeplegen werkt u samen met een ander bij het uitvoeren van het delict. U bent beiden actief betrokken. Bij uitlokking stuurt u iemand aan, maar voert die ander het feit zelfstandig uit. U bent wel volledig strafbaar, maar uw rol speelt zich af vóór het feit.

Medeplichtigheid gaat over het ondersteunen van iemand bij een strafbaar feit, zonder dat u de daad zelf uitvoert of initieerde. De maximale straf voor medeplichtigheid is lager dan voor daderschap. Bij uitlokking is dat anders: u wordt gestraft alsof u zelf de dader bent. Dat maakt uitlokking juridisch zwaarder dan medeplichtigheid.

Wanneer is sprake van strafbare uitlokking?

Niet elke aansporing leidt automatisch tot strafbaarheid. Er gelden strikte vereisten. Ten eerste moet u opzet hebben gehad. U moest weten en willen dat de ander het strafbare feit zou plegen. Een onbedoeld verzoek of een losstaande opmerking is in beginsel niet genoeg.

Ten tweede moet de uitgelokte daad daadwerkelijk zijn uitgevoerd, althans tot een poging zijn gekomen. Als degene die u heeft aangezet niets doet, is er in beginsel geen strafbare uitlokking. Het gevolg van uw handelen moet zich dus ook werkelijk hebben gerealiseerd.

Ten derde moet het gaan om een van de wettelijk omschreven middelen. Een vrijwillig gegeven tip die iemand anders op een idee brengt, is juridisch iets anders dan het bewust verschaffen van middelen of informatie om een misdrijf te plegen.

In de praktijk is de grens soms dun. Juist daarom is het verstandig om bij verdenking van uitlokking direct juridische bijstand te zoeken. Uw strafrechtadvocaat kan beoordelen of de verdenking juridisch houdbaar is en wat uw positie als verdachte precies inhoudt.

Uitlokking en de straf: wat kunt u verwachten?

Wie wordt veroordeeld voor uitlokking, wordt gestraft als dader van het strafbare feit. Dat betekent dat de strafmaat gelijk is aan die van degene die het feit daadwerkelijk heeft gepleegd. Bij ernstige delicten, zoals geweld, vermogensdelicten of drugsfeiten, kan dat een forse gevangenisstraf betekenen.

De rechter kijkt bij het bepalen van de straf altijd naar de omstandigheden van het geval. Hoe groot was uw rol? Welk middel heeft u gebruikt? Had de uitgelokte persoon al een vooropgezet plan, of heeft u het idee volledig zelf ingebracht? Al deze factoren spelen mee.

Het Openbaar Ministerie zal bij uitlokking proberen te bewijzen dat u bewust en doelgericht heeft gehandeld. Dat bewijs kan bestaan uit communicatie, getuigenverklaringen of financiële transacties. Als u een dagvaarding voor de strafrechter heeft ontvangen wegens uitlokking, is het belangrijk dat u zich laat bijstaan door een ervaren strafrechtadvocaat.

De rol van de advocaat bij een verdenking van uitlokking

Een verdenking van uitlokking kan vergaand zijn. U staat in juridische zin gelijk aan de pleger van het feit, terwijl uw eigen handelen misschien beperkt leek. Juist die discrepantie maakt goede juridische bijstand onmisbaar.

Uw strafrechtadvocaat analyseert of het bewijs dat het Openbaar Ministerie heeft, voldoende is voor een veroordeling. Zijn de door u gebruikte middelen wel de wettelijk omschreven middelen? Was er werkelijk sprake van opzet? Heeft de ander het feit daadwerkelijk gepleegd, of bleef het bij een poging? Al deze vragen zijn van belang voor uw verdediging.

Daarnaast beoordeelt uw raadsman of er procedurele fouten zijn gemaakt bij het opsporingsonderzoek. Onrechtmatig verkregen bewijs kan in bepaalde gevallen buiten beschouwing worden gelaten. Ook de vraag of er sprake is van een uitlokking door de politie zelf, de zogeheten criminele burgerinfiltrant, kan in uw voordeel spelen.

Uw strafrechtadvocaat staat u bij in alle fasen van de procedure, van het eerste verhoor tot de zitting bij de rechtbank en eventueel hoger beroep. Kosten worden altijd vooraf besproken, zodat u weet waar u aan toe bent.

Uitlokking door de overheid: een bijzonder geval

Er bestaat ook een bijzondere situatie waarbij de overheid zelf een verdachte uitlokt. Dit wordt aangeduid als uitlokking door opsporingsambtenaren of criminele burgerinfiltranten. In dat geval kunnen er fundamentele rechtsbeginselen in het geding zijn.

De Nederlandse wet stelt grenzen aan wat opsporingsambtenaren mogen doen om verdachten tot een strafbaar feit te verleiden. Als de politie iemand uitlokt tot een delict dat diegene zonder die uitlokking nooit zou hebben gepleegd, kan dat leiden tot niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie. De rechter kan dan oordelen dat de vervolging niet door mag gaan.

Dit is een technisch en complex onderdeel van het strafrecht. Of dit verweer in uw situatie kans van slagen heeft, hangt af van de specifieke feiten en omstandigheden. Uw strafrechtadvocaat beoordeelt dit en bepaalt welke strategie het meest kansrijk is.

Uw strafrechtadvocaat werkt landelijk, van Groningen tot Maastricht, en staat u bij ongeacht waar in Nederland uw zaak dient. Neem vrijblijvend contact met ons op als u vragen heeft over uw situatie.

Veelgestelde vragen over uitlokking in het strafrecht

Kan ik worden veroordeeld voor uitlokking als ik alleen een suggestie heb gedaan?

Een losse suggestie is in beginsel niet voldoende voor een veroordeling wegens uitlokking. De wet vereist dat u een van de specifiek omschreven middelen heeft gebruikt, zoals een belofte, gift of het verschaffen van inlichtingen. Bovendien moet u opzet hebben gehad. Zonder die elementen is strafbare uitlokking juridisch lastig te bewijzen.

Wat is het verschil tussen uitlokking en medeplichtigheid?

Bij medeplichtigheid ondersteunt u iemand bij een strafbaar feit, zonder dat u het initiatief nam. De maximale straf is dan lager dan voor de dader. Bij uitlokking bent u degene die het feit heeft geïnitieerd door een ander aan te zetten. U wordt in dat geval gestraft als ware u zelf de dader, wat betekent dat de volledige strafmaat op u van toepassing kan zijn.

Wat moet ik doen als ik ben aangehouden wegens verdenking van uitlokking?

Maak zo snel mogelijk gebruik van uw recht op rechtsbijstand. U hoeft geen verklaring af te leggen voordat u een advocaat heeft gesproken. Een strafrechtadvocaat beoordeelt de verdenking, adviseert u over uw zwijgrecht en begeleidt u door de verdere procedure. Hoe eerder u juridische bijstand heeft, hoe beter uw positie in de zaak.